Winkelveiligheid

Inleiding
Na een daling in voorgaande jaren is in 2009 het aantal overvallen in de detailhandel weer gestegen. Ook heeft de detailhandel veelvuldig te maken met inbraken en andere vormen van winkelcriminaliteit.
De kans dat je als tabaksdetaillist met een overval te maken krijgt is groot. Een kans van 1:20. Detailhandelsbreed is dit een kans van 1:140! De tabaksdetailhandel is een hoogrisicobranche. Vanwege de relatief gemakkelijk verhandelbare producten en de aanwezigheid in de winkels van relatief veel contant geld.
Het blijft van belang goed na te denken over beveiliging en het nemen van maatregelen. De mate waarin u in uw winkel moet investeren hangt af van de risicobeoordeling van uw winkel. Preventief investeren in veiligheid is altijd noodzakelijk!
Op de website van het Hoofd Bedrijfschap Detailhandel (www.hbd.nl) vindt u veel informatie over preventie van winkelcriminaliteit.

Subsidieregeling Veiligheid Kleine Bedrijven (VKB)
Vanaf 1 september 2009 is de subsidieregeling VKB van kracht. Zolang het budget toereikend is, kunt u ook in 2010 van deze regeling gebruik maken.
U komt voor deze subsidie in aanmerking als u minder dan 10 FTe's personeel hebt.
U kunt dan een veiligheidscan laten maken van uw winkel. Daaruit volgt een aantal aanbevelingen. Volgt u deze op en gaat u investeren in veiligheid, kunt u tot 50% van de kosten vergoed krijgen.
U kunt deze veiligheidsscan aanvragen bij de NSO.

Winkeldiefstal
Door middel van goede afspraken met uw personeel kunt u winkeldiefstal beperken. Ook is het van belang om door goede afspraken met de winkeliers onderling (de winkeliersvereniging) in het winkelgebied de criminaliteit te beheersen. Projecten die deze samenwerking stimuleren zijn zeer succesvol!
Bedenk bij winkeldiefstal dat u met een planmatige aanpak in uw winkel al heel wat weet te bereiken.

Onderken de omvang van diefstal. Ga na hoe groot de diefstal in uw winkel is.
Bepaal de schade. Hoewel dit in de praktijk niet altijd even eenvoudig lijkt is het van belang om een beeld te hebben van het schadebedrag. Hierdoor bent u in staat om een kosten-batenanalyse te maken voor uw investeringen in preventie.
Bepaal welke artikelen veel worden gestolen. Wanneer blijkt dat bepaalde artikelen erg gewild zijn, kunt u deze artikelgroep zodanig in uw winkel plaatsen dat een beter toezicht mogelijk is.
Zorg dat u een indruk krijgt van de daders en hun manier van werken. Dit stelt u in staat om extra alert te zijn op risicovolle situaties.
Maak uw winkel overzichtelijk. Door een overzichtelijke indeling in uw winkel, een open zicht naar buiten en effectieve hulpmiddelen minimaliseert u de gelegenheid voor de crimineel.
Neem preventieve maatregelen. Zorg ervoor dat uw organisatie op orde is, maak de juiste afspraken met uw medewerkers. Pas dan heeft het zin om in apparatuur, zoals camerabeveiliging, te investeren.

Inbraak
Tabakswinkels zijn zeer geliefd bij inbrekers. Dit komt doordat tabak een hoge accijnswaarde heeft en makkelijk verhandelbaar en vervoerbaar is. Bedenk wel dat inbrekers zeer 'inventief' zijn. Dat betekent dat u uw winkel goed dient te beveiligen tegen inbraak en bijzonder kritisch dient te zijn over de kwaliteit van de apparatuur die u hiervoor aanschaft. Het verleden heeft bewezen dat slecht werkende apparatuur alleen maar overlast bezorgt en het probleem niet helpt op te lossen. Wij adviseren u dan ook om tijd en aandacht te besteden aan een gedegen veiligheidsplan.

Overval
Alhoewel het aantal overvallen zich de laatste jaren lijkt te stabiliseren, blijft de tabakswinkel een geliefd doelwit. Daders hebben het vooral gemunt op de kluis en de geldlade in de kassa. Maatregelen om de buit te beperken, zoals het regelmatig afromen van de kassa en een tijdvertraging op de kluis, verdienen dus nog steeds de aandacht.
Mocht u geconfronteerd worden met een overval, dan moet u het gezonde verstand blijven gebruiken. Bij een overval is het belangrijk dat u op een bepaalde manier handelt, namelijk:

probeer zo rustig mogelijk te blijven. Paniek draagt zeker niet bij aan een "veilig" verloop van een overval;
doe wat u wordt opgedragen. Dus wil de overvaller dat u gaat zitten of liggen doe dat dan. Vertraag niet!;
probeer paniek bij klanten en/of collega's te voorkomen. De overvaller is zelf ook erg zenuwachtig. Het hysterisch huilen van een klant of collega kan vervelende gevolgen hebben;
geef geld, daar komt de overvaller voor en u kunt nu niet meer voorkomen dat de overvaller het geld mee neemt. Maak aannemelijk dat er niet meer is door eventuele andere lades of kasten open te trekken (indien gewenst);
hang nooit de held/heldin uit. De overvaller is gewapend, ook als u het wapen niet ziet. Vechten met een overvaller is dus zeer onverstandig en levensgevaarlijk;
vlucht niet. Een overvaller zal niemand zo maar laten gaan. Ook weet u niet of er op een andere plaats wellicht nog handlangers staan te wachten;
maak geen onverwachte bewegingen. Het plotseling krabben of beginnen te zwaaien kan voldoende zijn om de overvaller te laten schrikken. Een overvaller zal met zijn enige wapen (het gebruik van geweld) reageren;
gebruik geen alarm tijdens de overval tenzij er goede afspraken met de politie zijn en de actie absoluut uit het zicht van de overvaller gebeurt. Probeer ook niet tijdens de overval 'stiekem' 112 te bellen;
probeer een signalement van de overvaller op te nemen. Kijk dus hoe de overvaller eruit ziet en wat hij draagt aan kleding. Belangrijk hierbij zijn de bijzondere kenmerken zoals, piercing, tatoeages, verminkingen, spraak, etc.;
luister naar wat de overvaller zegt. Mogelijk krijgt u hierdoor ook informatie over zijn afkomst en eventueel accent.

Wat moet je doen na een overval?
Vanwege de onvoorspelbaarheid in emotie van de overvaller, medewerkers en publiek is het moeilijk richtlijnen te geven.
D.O.e.N. BV heeft wat richtlijnen samengesteld:

direct de deuren sluiten. Mocht de overvaller bij zijn vlucht gehinderd worden dan voorkomt u hiermee dat hij terug komt in de winkel;
onmiddellijk 112 bellen. Als u de melding doorgeeft aan de politie denk daarbij dan aan de straat en huisnummer van de winkel;
zorgdragen voor opvang. Hiervoor hoeft u alleen maar het nummer van Directe Opvang en Nazorg (D.O.e.N) te draaien: 0900-2353636;
als er klanten in de winkel zijn vraag dan of ze op de komst van de politie willen wachten. Wil een klant toch naar huis noteer dan de naam, adres en telefoonnummer. Dit is niet alleen voor de politie belangrijk maar ook voor uw eigen organisatie;
schrijf de signalementen op. Doe dit alleen en overleg dus niet met uw collega. Hierdoor ontstaat discussie en vervaagt het signalement. Schrijf alleen op wat u weet en niet wat u vermoedt;
het thuisfront moet zo snel mogelijk gewaarschuwd worden. Doe dit telefonisch waarbij gebeld wordt door een medewerker(ster) die op dat moment zijn/haar emoties het best onder controle heeft. Hierdoor wordt paniek bij het thuisfront voorkomen. Vraag ook of men thuis wil wachten totdat uw collega wordt thuisgebracht;
scherm de plaats van het delict af. Laat dus alles liggen en blijf van de kluis/kassa af. Het is op dat moment niet belangrijk of de kluis/kassa nu wel echt leeg is;
sta nooit de pers te woord. Journalisten willen graag weten wat er precies gebeurd is en dat weet u als slachtoffer als geen ander. Verwijs journalisten altijd naar de politie. Deze zorgt voor de informatie naar de pers.
noem nooit direct een bedrag dat verdwenen is uit de kassa. U weet meestal pas hoe groot dat bedrag is als de kassa is opgemaakt. Maar bovendien kan dit bedrag dan in het politierapport worden vermeld dat weer bij de pers terecht komt. En eventuele andere overvallers weten dan gelijk hoeveel zij binnenkort bij u kunnen gaan halen. De meeste overvallen gebeuren namelijk omdat de overvaller de kans hoog inschat dat er bij u veel te halen is.
(Bron: Trainings- en adviesburo Rikken te Druten)

Preventie
Uitgangspunt bij het nemen van preventieve maatregelen is het frustreren van de doelen van de dader, terwijl uw bedrijfsvoering minimaal wordt belemmerd. Het doel van de overvaller is snel veel geld te bemachtigen gedurende een periode dat hij de regie kan voeren en de pakkans door hem laag wordt ingeschat.

Verminder de buit
De buitverwachting van een overvaller van een tabakswinkel ligt rond de € 750,-. Dit betekent dat uw maatregelen gericht moeten zijn op het verminderen van de hoeveelheid geld die direct voorhanden is. Het geld dat niet direct nodig is, moet worden afgeroomd, liefst in het bijzijn van de klant, door een afroomkluis (met tijdvertragende sloten).
Winkeliers willen hun klanten niet teleurstellen en willen contant geld voorradig hebben om prijswinnaars van Staatsloten en Lotto direct te kunnen uitbetalen. De praktijk van alle dag leert echter dat er prima afspraken zijn te maken met prijswinnaars. Spreek af wanneer het geld klaarligt.

Snelheid
Kenmerkend voor een goede locatie voor een tabakswinkel is de goede bereikbaarheid. De keerzijde van een goede bereikbaarheid is dat de overvaller snel weg kan zijn. Het is alleen mogelijk dit te voorkomen door gebruik te maken van tijdsloten of tijdsvertragende sloten. U dient het feit dat u gebruik maakt van deze sloten zeer duidelijk te vermelden (ook als u gebruik maakt van camerabeveiliging).

Regie
Besef dat de overvaller tijdens de overval hypernerveus is. Hij wil de regie duidelijk in handen houden. Dit betekent dat u de bevelen van de overvaller direct dient op te volgen. Zodoende beperkt u de kans op geweld aanzienlijk. Geef de buit altijd af, speel geen held. Besef dat tijdrekken geen zin heeft.

Interne criminaliteit
Diefstal van binnenuit de onderneming zoals fraude, valsheid in geschrifte en diefstal speelt ook binnen de tabaksdetailhandel. De oplossing van dit probleem is niet eenvoudig. Tenminste is het van belang dat er binnen de onderneming duidelijkheid bestaat over wat er wel en niet kan. Overduidelijk moet zijn of en hoe de personeelsleden goederen uit de winkel kunnen kopen. Wij adviseren u dit schriftelijk vast te leggen in een winkelreglement. Interne criminaliteit moet ook binnen uw bedrijf bespreekbaar zijn. Werkoverleg, een goed sociaal beleid, toezicht en controle zijn dan ook vereist.
Heeft u een vermoeden van interne criminaliteit in uw onderneming of heeft u hier vragen over? Neem dat contact op met het NSO Meldpunt Interne Criminaliteit (zie hoofdstuk 8.5).

Tot slot, slachtofferzorg
De NSO stelt slachtofferopvang kosteloos ter beschikking aan alle tabakszaken in Nederland. In hoofdstuk 8.6. kunt u hierover meer lezen.