Informatie over de gemakswinkel

ALGEMEEN
Nederland telde in 2020 85.938 detailhandelsverkooppunten. Dat zijn 3.066 minder winkels dan in 2019. Met ruim 27,4 miljoen vierkante meter winkeloppervlakte is Nederland in vergelijking met andere landen zeer ruim bemeten qua aantallen vierkante meters winkelvloeroppervlakte.

Op 1 januari 2021 waren 794 ondernemers lid van NSO Retail die met elkaar 949 winkels hebben. Hiervan is 84% aangesloten bij een commercieel samenwerkingsverband (winkelformule). De totale branche bestaat uit 1.642 winkels.

In de branche zijn tien winkelformules en inkooporganisaties actief. Te weten:

  1. Convenience Concept (CIGO, Smaakgilde Compleet en Tobacconist);
  2. Limtaco Nederland;
  3. Primera;
  4. Tabac & Gifts;
  5. Audax Retail (AKO, Bruna, The Read Shop en Vivant).


De branche kenmerkt zich door kleine bedrijven.

  • Het merendeel van de bedrijven is een eenmanszaak of VOF.
  • Een klein percentage van de bedrijven heeft de ondernemingsvorm B.V.
  • 86% van de bedrijven bestaat uit één verkooppunt.

Ondernemers die lid zijn van NSO Retail voldoen aan het criterium voor de tabaksspeciaalzaak zoals omschreven in de huidige Tabaks- en Rookwarenwet:

Een inrichting, zijnde

a) een winkel of een onderdeel daarvan met een eigen toegang,
b) waarin een totaal assortiment aan tabaksproducten van ten minste 90 merkenversies tabaksproducten en/of e-sigaretten aanwezig is voor het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken,
c) met een verkoopvloeroppervlakte van minimaal 10 m2.

Door verandering in wet- en regelgeving kent de tabak- en gemaksbranche tegenwoordig drie winkeltypes: de speciaalzaak (type 1), de tabakswinkel (type 2) en de gemakswinkel (type 3). In de speciaalzaak (type 1) mogen alleen tabaksproducten en rookwaren, rookgerelateerde accessoires, kansspelen en dagbladen verkocht worden. In de tabakswinkel (type 2) gelden geen restricties op het assortiment, maar de omzet van deze winkels mag niet meer zijn dan 700.000 euro netto per jaar waarvan tenminste 75% van de omzet uit rookwaren komt. In de gemakswinkel gelden geen restricties m.b.t. assortiment en omzet. De speciaalzaak en de tabakswinkel zijn zogenoemde uitzonderingswinkels met betrekking tot het uitstalverbod rookwaren. Deze producten mogen in deze winkeltypes nog wel getoond worden. Voor de gemakswinkel geldt een uitstalverbod. In mei 2021 meldde staatssecretaris Blokhuis (VWS) aan de Tweede Kamer dat 511 winkels zich hebben laten registreren bij de NVWA als een uitzonderingswinkel voor het uitstalverbod. Hiervan hadden 136 bedrijven zich aangemeld als speciaalzaak (type 1). Van deze 136 bedrijven gaven 35 bedrijven aan tot een winkelketen te behoren. Daarnaast hebben 375 bedrijven zich geregistreerd voor uitzondering/type 2. Van deze 375 bedrijven gaven 187 bedrijven aan tot een winkelketen te behoren. Uitzondering 2 is een zogenoemde eerbiedigingsconstructie. Het aantal van 375 zal niet groter worden, omdat registratie hiervoor alleen in 2020 mogelijk was. Het aantal van 136 geregistreerde speciaalzaken kan wel toenemen. Bedrijven die aan de gestelde voorwaarden voldoen, kunnen zich blijven registreren bij de NVWA.  

Voorjaar 2021 heeft NSO Retail zelf onderzoek gedaan naar welke keuzes voor winkeltypes ondernemers hebben gemaakt. Bij NSO Retail zijn 1642 winkels in de tabaks-en gemaksdetailhandel bekend. Van 207 (13%) is niet bekend welk winkeltype dit is. Een klein deel, namelijk 69 ondernemers (4%) heeft met hun winkel gekozen voor de speciaalzaak (type 1), 226 ondernemers (14%) heeft gekozen voor de tabakswinkel (type 2) en 1140 ondernemers (69%) heeft gekozen voor de gemakswinkel (type 3).  

Beperking verkooppunten tabak
In een brief aan de Tweede Kamer heeft het Kabinet op vrijdag 20 november 2020 het besluit kenbaar gemaakt het aantal verkooppunten van tabak terug te gaan dringen. Dit zal de komende jaren in een aantal stappen plaatsvinden: 

  • 2022 Verbod op alle sigarettenautomaten, bijvoorbeeld in cafés en snackbars.  
  • 2023 Verbod op de online verkoop van tabak.  
  • 2024 Verbod op de verkoop van tabak bij supermarkten.


Het is de inzet van het Kabinet om na 2030 gefaseerd de verkoop van tabak af te bouwen, achtereenvolgens bij tankstations en tabak- en gemakszaken, waarna alleen speciaalzaken nog tabak kunnen verkopen. Gedurende 2021 wordt door het Ministerie van VWS onderzocht hoe de afbouw na 2030 het beste vorm kan krijgen. Desgevraagd door het Ministerie werkt NSO Retail mee aan dit onderzoek. 

  Winkelformule Zelfstandig Totaal
Speciaalzaak 35 101 136
Tabakswinkel 187 188 375
Totaal 222 289 511

 

 

 

 


Personen werkzaam in de tabaksdetailhandel

Aantal personen circa 5.000
waarvan in loondienst circa 65%
waarvan ondernemers circa 35%

 

 

 


Bron: NSO Retail, Retail Insiders, Locatus en CBS.